Pyrrolizidine Alkaloids (PAs): ความเสี่ยงเงียบในวัตถุดิบจากพืช Pyrrolizidine Alkaloids (PAs): A Hidden Risk in Plant-Derived Raw Materials

Pyrrolizidine Alkaloids (PAs): ความเสี่ยงเงียบในวัตถุดิบจากพืช
Pyrrolizidine Alkaloids (PAs): A Hidden Risk in Plant-Derived Raw Materials

By:      ดร. พิชญา โพธินุช
Pitchaya Pothinuch, Ph.D.
Faculty of Food Technology
Rangsit University
pitchaya.p@rsu.ac.th


วิมพ์วิภา โพปี
Wimvipa Popee
Faculty of Food Technology
Rangsit University
wimvipa.p65@rsu.ac.th

 

           ความปลอดภัยอาหารเป็นประเด็นสำคัญด้านสาธารณสุขที่มิได้จำกัดเฉพาะการปนเปื้อนจากเชื้อจุลินทรีย์เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงสารพิษจากธรรมชาติที่อาจเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารได้โดยไม่ได้ตั้งใจ โดยหนึ่งในกลุ่มสารพิษจากพืชที่ได้รับความสนใจ คือ Pyrrolizidine Alkaloids (PAs) ซึ่งเป็นสารเมแทบอไลต์ทุติยภูมิที่พืชสังเคราะห์ขึ้นเพื่อป้องกันตนเองจากศัตรูพืช ปัจจุบันมีรายงานการค้นพบสารพิษดังกล่าวในธรรมชาติกว่า 600 ชนิด โดยมักสะสมอยู่ในรูปของ N-oxide derivatives (PANOs)

           PAs จัดเป็นสารพิษจากพืชที่มีความสำคัญต่อความปลอดภัยอาหาร เนื่องจากสามารถก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์ได้ทั้งในระยะเฉียบพลันและเรื้อรัง การได้รับสารในปริมาณสูงอาจก่อให้เกิดความเสียหายต่อตับ ในขณะที่การได้รับอย่างต่อเนื่องในระยะยาวมีความเกี่ยวข้องกับความเป็นพิษต่อสารพันธุกรรมและการก่อมะเร็ง

           PAs สามารถพบได้ในพืชหลายชนิด โดยเฉพาะในวงศ์ Asteraceae, Boraginaceae และ Fabaceae การปนเปื้อนในห่วงโซ่อาหารมักเกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจจากการปะปนของวัชพืชในระหว่างกระบวนการเพาะปลูกและการเก็บเกี่ยว อาหารที่มีรายงานการปนเปื้อนบ่อย ได้แก่ ชา ชาสมุนไพร เครื่องเทศ น้ำผึ้ง ธัญพืช และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากพืชสมุนไพร โดยความกังวลเกี่ยวกับความเป็นพิษของ PAs ได้รับการกล่าวถึงในระดับนานาชาติ โดยมีการกำหนดแนวทางการประเมินความเสี่ยงและค่าปริมาณสูงสุดในอาหารในหลายประเทศ ขณะที่ประเทศไทยยังไม่มีการกำหนดค่ามาตรฐานเฉพาะโดยตรง อย่างไรก็ตาม การตรวจวิเคราะห์ PAs ด้วยเทคนิคที่มีความไวและความจำเพาะสูง เช่น LC–MS/MS มีบทบาทสำคัญในการเฝ้าระวังและควบคุมการปนเปื้อน

           ดังนั้น PAs จึงเป็นสารพิษจากธรรมชาติที่มีนัยสำคัญต่อความปลอดภัยอาหาร การเฝ้าระวัง การประเมินความเสี่ยง และการตรวจวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ จึงเป็นองค์ประกอบสำคัญในการคุ้มครองผู้บริโภคและสนับสนุนการจัดการความปลอดภัยอาหารอย่างมีประสิทธิภาพ

           Food safety is a critical public health issue that extends beyond microbial contamination to include naturally occurring toxins that may unintentionally enter the food chain. One group of plant-derived toxins that has gained attention is Pyrrolizidine Alkaloids (PAs), which are secondary metabolites produced by plants as a defense mechanism against herbivores. Currently, more than 600 of these compounds have been identified in nature, and they are often found in the form of N-oxide derivatives (Pyrrolizidine Alkaloid N-oxides; PANOs).

           PAs are considered important plant toxins in the context of food safety because they can cause both acute and chronic health effects in humans. High levels of exposure may result in severe liver damage, while long-term exposure has been associated with genotoxicity and carcinogenicity.

           PAs can be found in many plant species, particularly those in the families Asteraceae, Boraginaceae, and Fabaceae. Contamination in the food chain often occurs unintentionally due to the mixing of weeds during cultivation and harvesting processes. Foods frequently reported to be contaminated include tea, herbal teas, spices, honey, cereals, and herbal dietary supplements. Concerns regarding the toxicity of PAs have been raised internationally, and guidelines for risk assessment and maximum allowable levels in food have been established in several countries. In Thailand, specific regulatory limits have not yet been established. Nevertheless, the analysis of PAs using highly sensitive and selective techniques, such as LC–MS/MS, plays an important role in monitoring and controlling contamination.

           Therefore, PAs are naturally occurring toxins of significant concern in food safety. Systematic monitoring, risk assessment, and analytical determination are essential components for protecting consumers and supporting effective food safety management.