โภชนบำบัดเพื่อการจัดการสุขภาพเฉพาะโรคในสัตว์เลี้ยง Therapeutic Nutrition for Disease-Specific Management in Companion Animals

โภชนบำบัดเพื่อการจัดการสุขภาพเฉพาะโรคในสัตว์เลี้ยง
Therapeutic Nutrition for Disease-Specific Management in Companion Animals

By:       น.สพ. กรมิษฐ์ เจนจิรวัฒน์
Koramit Jenjirawatn, D.V.M.
Department of Pre-clinic and Applied Animal Science
Faculty of Veterinary Science
Mahidol University
koramit.jen@mahidol.ac.th


            ในปัจจุบัน โภชนาการสัตว์เลี้ยงไม่ได้มีบทบาทเพียงการให้พลังงาน แต่พัฒนาไปสู่ “โภชนาการเชิงบำบัด” ที่ช่วยจัดการโรคและส่งเสริมคุณภาพชีวิตของสัตว์เลี้ยง โดยแนวทางสำคัญในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ประกอบด้วย 2 ส่วนหลัก ได้แก่ การปรับองค์ประกอบทางโภชนาการสำคัญ (Key Nutritional Factors) และการเสริมสารออกฤทธิ์ (Active Substances) เพื่อให้เกิดผลต่อสุขภาพอย่างตรงเป้าหมาย

            การปรับโภชนาการสำคัญมุ่งเน้นการคำนวณสูตรอาหารให้เหมาะสมกับภาวะโรค เช่น การจำกัดฟอสฟอรัสในสูตรอาหารสำหรับโรคไต หรือการเลือกแหล่งโปรตีนที่ย่อยได้ดีและมีไฟเบอร์ต่ำ โดยที่ร่างกายสัตว์สามารถตอบสนองต่อสารอาหารมากกว่าชนิดของวัตถุดิบ ดังนั้น ผู้พัฒนาสูตรจึงต้องมีความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับคุณค่าทางโภชนาการของวัตถุดิบแต่ละชนิด

            สำหรับสารเสริมสุขภาพ มีการประยุกต์ใช้เพื่อดูแลระบบต่างๆ ของร่างกาย เช่น EPA และ DHA สำหรับระบบประสาท เบต้ากลูแคนสำหรับระบบภูมิคุ้มกัน พรีไบโอติกส์ โพรไบโอติกส์ และโพสต์ไบโอติกส์สำหรับสุขภาพทางเดินอาหาร เมไทโอนีนสำหรับระบบทางเดินปัสสาวะ กลูโคซามีน คอนดรอยติน และ UC-II สำหรับสุขภาพกระดูกและข้อ อย่างไรก็ตาม ประสิทธิภาพของสารเสริมออกฤทธิ์ไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงการเลือกชนิดของสารเท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับการกำหนดปริมาณที่เหมาะสม (Dose Optimization) ให้สอดคล้องกับรูปแบบการบริโภคจริงของสัตว์เลี้ยง เพื่อให้ได้รับสารออกฤทธิ์ในระดับที่เพียงพอต่อการเกิดผลลัพธ์ทางสุขภาพอย่างมีประสิทธิภาพ

            Pet nutrition has evolved beyond providing basic energy to becoming a form of “Therapeutic Nutrition” that supports disease management and improves quality of life in companion animals. Product development is primarily based on two approaches: the modulation of key nutritional factors and the inclusion of active substances to deliver targeted health benefits.

            The modulation of key nutritional factors focuses on formulating diets with nutrient levels tailored to specific health conditions, such as phosphorus restriction for renal support or the use of highly digestible, low-fiber protein sources for gastrointestinal health. Since animals respond to nutrients rather than ingredient names, formulators must have a thorough understanding of ingredient nutritional profiles to develop effective diets.

            Active substances are widely used to support specific physiological systems. Examples include EPA and DHA for neurological health, beta-glucan for immune function, prebiotics, probiotics, and postbiotics for gastrointestinal balance, methionine for urinary tract support, and glucosamine, chondroitin, and UC-II for joint health. As scientific evidence continues to evolve, product developers must remain up to date with current research to ensure appropriate ingredient selection.

            However, efficacy depends not only on choosing the right active substance but also on delivering it at an effective dose. This is particularly important for treats and nutritional supplements, which are consumed in smaller quantities than complete diets. Therefore, dose optimization is essential to ensure that animals receive sufficient levels of active substances to achieve meaningful health benefits. Ultimately, successful pet health products rely on both evidence-based ingredient selection and accurate dosage determination.