อุตสาหกรรมนมโคไทยบนเส้นทางนมทางเลือก Thailands Dairy Industry and the Shift Toward Alternative Milk

อุตสาหกรรมนมโคไทยบนเส้นทางนมทางเลือก
Thailand’s Dairy Industry and the Shift Toward Alternative Milk

By:  จีระศักดิ์ คำสุริย์
Chirasak Khamsuri
Food Intelligent Center and Information Technology
National Food Institute
Chirasak@nfi.or.th

           อุตสาหกรรมนมโคไทยยังคงมีบทบาทสำคัญต่อเศรษฐกิจและความมั่นคงทางอาหาร โดยมีเกษตรกรส่วนใหญ่เป็นรายย่อยและมีกำลังการผลิตน้ำนมดิบประมาณ 1.4 ล้านตันต่อปี อย่างไรก็ตาม โครงสร้างอุตสาหกรรมยังเผชิญข้อจำกัด เช่น การผลิตสินค้ามูลค่าสูงที่ยังมีสัดส่วนต่ำ และการพึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบอย่างนมผงและเวย์จากต่างประเทศ

           ในปี พ.ศ. 2568 มูลค่าตลาดรวมของผลิตภัณฑ์นมและนมทางเลือกอยู่ที่ 153,300 ล้านบาท เติบโตเฉลี่ยร้อยละ 3.3 ต่อปี โดยนมโคยังครองสัดส่วนหลัก (ร้อยละ 82.6) ขณะที่นมทางเลือกจากพืชมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 17.4 สะท้อนการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมผู้บริโภคที่หันมาใส่ใจสุขภาพ ความยั่งยืน และการบริโภคแบบ plant-based มากขึ้น

           อุตสาหกรรมยังเผชิญความท้าทายสำคัญ ได้แก่ ต้นทุนการผลิตสูง จำนวนเกษตรกรและโคนมลดลง อัตราการบริโภคนมในประเทศต่ำ และผลกระทบจากโครงสร้างประชากรที่มีอัตราการเกิดลดลง ขณะเดียวกัน การเติบโตของนมจากพืช เช่น นมถั่วเหลือง นมอัลมอนด์ และนมข้าวโอ๊ต โดยเฉพาะในกลุ่มคนเมืองและคนรุ่นใหม่ กำลังเข้ามาเปลี่ยนทิศทางตลาด

           แนวโน้มในอนาคตคาดว่าตลาดรวมจะเติบโตต่อเนื่องถึง 175,414 ล้านบาทในปี พ.ศ. 2573 โดยนมทางเลือกมีอัตราการเติบโตสูงกว่านมโค ส่งผลให้ส่วนแบ่งตลาดของนมโคลดลงเล็กน้อย อุตสาหกรรมจึงจำเป็นต้องปรับตัว โดยมุ่งพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่ม เช่น นมโปรตีนสูง นมปราศจากแลคโตส และผลิตภัณฑ์สำหรับผู้สูงอายุ รวมถึงการพัฒนา Hybrid Dairy และการนำเทคโนโลยีมาปรับใช้ในฟาร์มเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และลดต้นทุน นอกจากนี้ การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ผู้บริโภคยุคใหม่ และการขยายตลาดส่งออกในอาเซียน จะเป็นกลยุทธ์สำคัญในการเสริมความสามารถการแข่งขันและความยั่งยืนของอุตสาหกรรมในระยะยาว
           
           Thailand’s dairy industry remains a key contributor to the country’s economy and food security, with smallholder farmers forming the majority and an annual raw milk production of around 1.4 million tons. However, the industry faces structural limitations, including a relatively low share of high-value products and reliance on imported raw materials such as milk powder and whey.

           In 2025, the total dairy and dairy alternatives market reached 153.3 billion baht, growing at an average rate of 3.3% annually. Conventional dairy products still dominate the market with an 82.6% share, while plant-based alternatives have increased to 17.4%, reflecting shifting consumer preferences toward health, sustainability, and plant-based diets.

           Key challenges include high production costs, a decline in dairy farmers and cattle numbers, low domestic milk consumption, and demographic changes such as declining birth rates. Meanwhile, plant-based milk—such as soy, almond, and oat milk—has grown rapidly, particularly among urban and younger consumers, reshaping market dynamics.

           Looking ahead, the total market is projected to reach 175.4 billion baht by 2030. Plant-based products are expected to grow faster than conventional dairy, gradually reducing dairy’s market share. To remain competitive, the Thai dairy industry must adapt by developing value-added products (e.g., high-protein, lactose-free, and senior-focused products), exploring hybrid dairy innovations, and adopting advanced technologies to improve farm efficiency and reduce costs.

           In addition, modern packaging solutions and expansion into ASEAN markets will be crucial strategies to enhance competitiveness and ensure long-term sustainability.