มันสำปะหลัง: จากไร่สู่นวัตกรรมอุตสาหกรรมมูลค่าสูง Cassava: From Farm to High-Value Industrial Innovation

มันสำปะหลัง: จากไร่สู่นวัตกรรมอุตสาหกรรมมูลค่าสูง
Cassava: From Farm to High-Value Industrial Innovation

By:       ดร. เกื้อกูล ปิยะจอมขวัญ
Kuakoon Piyachomkwan, Ph.D.
Cassava Specialist
Department of Foreign Trade
Ministry of Commerce
kuakoon_p@poonphol.com

 

     มันสำปะหลังเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของไทยที่มีศักยภาพมากกว่าการเป็นแหล่งคาร์โบไฮเดรต ด้วยองค์ประกอบหลักคือแป้งและความสามารถในการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์หลากหลาย ตั้งแต่มันเส้นและแป้งมันสำปะหลัง ไปจนถึงแป้งดัดแปรและวัตถุดิบชีวภาพสำหรับอุตสาหกรรมอาหาร อาหารสัตว์ เครื่องสำอาง ยา กระดาษ สิ่งทอ และพลังงาน

    มันเส้น เป็นผลิตภัณฑ์จากหัวมันสำปะหลังสดที่ผ่านการหั่นและลดความชื้นให้ต่ำกว่าร้อยละ 14 เพื่อช่วยในการเก็บรักษา โดยมีปริมาณแป้งมากกว่าร้อยละ 67 จึงเหมาะเป็นแหล่งคาร์โบไฮเดรตสำหรับอาหารสัตว์และวัตถุดิบในกระบวนการหมักเพื่อผลิตเอทานอลหรือกรดซิตริก อย่างไรก็ตาม คุณภาพขึ้นอยู่กับความชื้น ปริมาณแป้ง สิ่งเจือปน และการปนเปื้อนของเชื้อรา

     สำหรับ แป้งมันสำปะหลัง จุดเด่นคือความบริสุทธิ์สูง สีขาว รสชาติเป็นกลาง ให้ความหนืดและเนื้อสัมผัสที่ดี รวมถึงมีความคงตัวระหว่างการแช่เย็นและแช่เยือกแข็ง จึงใช้เป็นสารเพิ่มความหนืด สารยึดเกาะ สารก่อเจล และสารปรับเนื้อสัมผัสในผลิตภัณฑ์ เช่น เส้น ขนมขบเคี้ยว ขนมหวาน ซอส และเครื่องดื่ม ตลอดจนใช้ในอุตสาหกรรมที่ไม่ใช่อาหาร

     โอกาสสำคัญในการเพิ่มมูลค่าอยู่ที่แป้งดัดแปร ซึ่งผ่านกระบวนการทางกายภาพ เคมี หรือเอนไซม์ เพื่อให้มีคุณสมบัติเฉพาะตามการใช้งาน เช่น ความคงตัวที่สูงขึ้นและความทนทานต่อความร้อนหรือแรงเฉือน ช่วยให้อุตสาหกรรมพัฒนาจากการจำหน่ายสินค้าโภคภัณฑ์ไปสู่ผลิตภัณฑ์เฉพาะทางที่มีมูลค่าเพิ่ม

อีกแนวทางคือ การใช้ประโยชน์จากมันสำปะหลังอย่างครบวงจรตามแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพและเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยนำกากมันสำปะหลังและผลพลอยได้ไปใช้ผลิตอาหารสัตว์ พลังงาน หรือผลิตภัณฑ์ชีวภาพ เพื่อลดของเสียและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร

     การเชื่อมโยงห่วงโซ่การใช้ประโยชน์ด้านอาหาร อาหารสัตว์ พลังงาน และผลิตภัณฑ์อาหารเชิงหน้าที่ จะช่วยผลักดันมันสำปะหลังไทยจากพืชเศรษฐกิจสู่การเป็นวัตถุดิบชีวภาพสำหรับอุตสาหกรรม และสร้างมูลค่าเพิ่มได้ตลอดห่วงโซ่อุปทาน

Cassava is a key economic crop in Thailand, with potential extending far beyond its role as a carbohydrate source. Its starch-rich roots can be processed into tapioca chips, native and modified starches, and bio-based feedstocks for food, animal feed, cosmetics, pharmaceuticals, paper, textiles, and energy industries.

Tapioca chips are produced by cutting fresh cassava roots and reducing their moisture content to below 14% to improve storage stability. With starch content exceeding 67%, they are suitable for animal feed and fermentation processes used to produce ethanol or citric acid. Quality depends on moisture, starch content, foreign matter, and fungal contamination.

Tapioca starch offers high purity, a white appearance, neutral taste, good thickening properties, and freeze–thaw stability. These characteristics make it useful as a thickener, binder, gelling agent, and texturizer in foods such as noodles, snacks, desserts, sauces, and beverages, as well as in non-food applications.

A major value-creation opportunity lies in modified starch, produced through physical, chemical, or enzymatic processes to achieve application-specific properties, including improved stability and resistance to heat or shear. This enables the industry to move beyond commodity products toward specialized, higher-value ingredients.

Comprehensive utilization of cassava and its by-products also supports bioeconomy and circular economy approaches. Cassava pulp and processing residues can be used in animal feed, energy production, or bio-based products, helping reduce waste and improve resource efficiency.

By connecting applications across food, feed, fuel, and functional food, Thailand’s cassava industry can strengthen its transition from an agricultural commodity to a versatile industrial bio-based resource, creating value throughout the supply chain.